İşçinin İmzaladığı İbraname Ne Zaman Geçerlidir?

Kısa cevap: İşçinin işverenden doğan alacaklarına ilişkin ibranamenin geçerli olabilmesi için yazılı olması, iş sözleşmesinin sona ermesinden itibaren en az bir ay sonra düzenlenmesi, ibra edilen her alacak türü ve miktarının açıkça gösterilmesi ve ödemenin eksiksiz olarak banka yoluyla yapılması gerekir. Bu şartlardan birini taşımayan ibra sözleşmesi kesin hükümsüzdür; yapılan gerçek ödeme ise koşulları varsa yalnız ödendiği miktar kadar makbuz etkisi doğurur.

İbraname ile ödeme belgesi aynı şey değildir

İbra, mevcut bir borcun alacaklının iradesiyle sona erdirilmesidir. Makbuz ise yalnız belirli bir ödemenin alındığını gösterir. İşverenin “bütün haklarımı aldım” yazılı belgeye dayanması, gerçekten hangi alacağın ne kadar ödendiği belli değilse borcu sona erdirmez. Banka dekontu veya bordroda açık ödeme varsa bu miktar hesaplamadan mahsup edilir.

TBK m. 420’deki geçerlilik şartları

1. Yazılı şekil: Sözlü ibra geçerli değildir.
2. Bir aylık bekleme: Fesih tarihinden en az bir ay geçmelidir.
3. Alacak türü ve miktarı: Kıdem, ihbar, fazla çalışma, yıllık izin gibi kalemler ayrı ve rakamsal yazılmalıdır.
4. Noksansız ödeme: Hak edilen tutarın tamamı ödenmelidir.
5. Banka kanalı: Ödeme banka aracılığıyla yapılmalıdır.

Bu koşullar işçi yararına emredicidir. İşverenin işçiyi fesih günü ibraname imzalamaya yöneltmesi, bir aylık koşul nedeniyle geçerli bir ibra yaratmaz.

Bir aylık süre ödeme yapılmasını engeller mi?

Hayır. Bekleme süresi yalnız ibranamenin düzenlenme zamanıyla ilgilidir. Kıdem, ihbar ve izin ücreti gibi alacaklar fesihle muaccel olur ve hemen ödenebilir. İşveren ödeme yapabilir; ancak geçerli ibra almak için bir ay beklemelidir.

Eksik ödeme yapılmışsa

İbranamede gösterilen ödeme gerçek alacağın altında kalıyorsa belge ibra değil, yalnız ödenen miktar kadar makbuz sayılır. Örneğin fazla çalışma alacağı 100.000 TL olduğu hâlde 20.000 TL ödenmiş ve “fazla mesai alacağım kalmamıştır” yazılmışsa, koşulları varsa yalnız 20.000 TL mahsup edilir; kalan alacak talep edilebilir.

İş ilişkisi devam ederken alınan ibra

İşçi işverene ekonomik ve örgütsel olarak bağımlıyken gelecekte doğacak veya mevcut alacaklarını ibra etmeye zorlanabilir. Yargıtay’ın yerleşik yaklaşımında çalışma devam ederken alınan ibranameler geçersizdir. İşe girişte matbu belge imzalatılması da ibra iradesi oluşturmaz.

1 Temmuz 2012 öncesi belgeler

TBK m. 420, 1 Temmuz 2012’den sonra düzenlenen belgeler için doğrudan uygulanır. Daha eski belgeler, Yargıtay’ın irade fesadı, çelişki, miktar içeriği ve makbuz etkisine ilişkin ilkeleri çerçevesinde değerlendirilir. Bu nedenle belge tarihi mutlaka tespit edilmelidir.

İşveren kayıtlarıyla çelişki

İşveren bir yandan “işçi kendi isteğiyle ayrıldı, alacağı yoktur” savunması yapıp diğer yandan kıdem ve ihbar tazminatı ödediğini gösteriyorsa, savunma ile ibraname arasındaki çelişki belgenin güvenilirliğini etkiler. SGK çıkış kodu, fesih bildirimi, bordrolar ve banka kayıtları birlikte değerlendirilmelidir.

Dava öncesi kontrol listesi

• İş sözleşmesinin sona erme tarihi,
• İbranamenin tarih ve içeriği,
• Her kalem için açık miktar bulunup bulunmadığı,
• Banka dekontları ve açıklamaları,
• Hesaplanan gerçek alacak ile ödeme farkı,
• Belgenin iş ilişkisi sırasında mı sonra mı alındığı,
• İşveren savunmaları ve SGK kodları,
• İrade fesadı, baskı veya boş belge iddialarının delilleri.

Sık yapılan hatalar

• Her “haklarımı aldım” belgesini geçerli ibra saymak,
• Banka dışı ödemenin hiçbir etkisi olmadığını düşünmek; gerçek ifa ayrıca araştırılır,
• Bir aylık sürenin alacakların ödeme vadesini ertelediğini sanmak,
• 2012 öncesi ve sonrası belgeleri aynı kurala tabi tutmak,
• Alacak kalemlerini bordro ve banka kayıtlarıyla karşılaştırmamak.