anlaşmalı boşanma yalnızca “anlaştık” demek değildir

Anlaşmalı boşanma, eşlerin boşanma iradesi üzerinde uzlaşmasından daha kapsamlıdır. Mahkemenin boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumuna ilişkin düzenlemeyi uygun bulması gerekir. Açık, uygulanabilir ve tarafların gerçek iradesini yansıtan bir protokol hazırlanmadığında dava uzayabilir veya karar sonrasında yeni uyuşmazlıklar çıkabilir.

Kanuni koşullar nelerdir?

Türk Medeni Kanunu'nun 166/3. maddesi uyarınca evliliğin en az bir yıl sürmüş olması gerekir. Eşler mahkemeye birlikte başvurabilir veya bir eş diğerinin açtığı davayı kabul edebilir. Hâkim tarafları bizzat dinler ve iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirir.

Hâkim, boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumuna ilişkin düzenlemeyi uygun bulmalıdır. Tarafların ve çocukların menfaatlerini gözeterek gerekli değişiklikleri önerebilir. Değişikliklerin kabul edilmesi hâlinde boşanmaya karar verilir.

Protokolde bulunması gereken temel başlıklar

  • Boşanma iradesinin açık beyanı
  • Varsa müşterek çocukların velayeti
  • Çocukla kişisel ilişki günleri, saatleri, tatiller ve teslim düzeni
  • İştirak nafakası ile ödeme tarihi ve yöntemi
  • Yoksulluk nafakası talebi veya bu talepten vazgeçme
  • Maddi ve manevi tazminat talepleri
  • Ev, araç, banka hesabı ve diğer malvarlığı unsurları
  • Ziynet, ev eşyası ve kişisel eşyalar
  • Ortak borçlar, krediler ve ödemelerin paylaşımı
  • Yargılama gideri ve vekâlet ücreti

Velayet ve kişisel ilişki nasıl düzenlenmelidir?

Velayet konusunda esas olan çocuğun üstün yararıdır. Protokolde yalnızca “velayet anneye/babaya bırakılmıştır” denilmesi çoğu zaman yeterli bir gelecek planı sunmaz. Eğitim, sağlık, pasaport, şehir dışı veya yurt dışı seyahatler ve önemli kararların nasıl yürütüleceği somut olayın ihtiyacına göre ele alınabilir.

Kişisel ilişki takviminde hafta sonları, yarıyıl ve yaz tatili, dini ve resmî bayramlar, doğum günleri ile teslim yeri ve saati açıkça gösterilmelidir. “Uygun zamanlarda görüşür” gibi belirsiz ifadeler ileride icra ve iletişim sorunlarına yol açabilir.

Nafaka belirlenirken hangi ölçütler dikkate alınır?

İştirak nafakası çocuğun bakım, eğitim, sağlık ve günlük ihtiyaçlarına katkı niteliğindedir. Tarafların gelir ve giderleri, çocuğun yaşı ve yaşam koşulları değerlendirilir. Ödeme günü, banka hesabı ve yıllık artış yöntemi protokolde yazılmalıdır.

Yoksulluk nafakası ise boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek tarafın koşullarına bağlıdır. “Nafaka istemiyorum” şeklindeki feragatin gelecekteki etkisi dikkatle değerlendirilmelidir. Her iki nafaka türünün amacı ve sona erme koşulları aynı değildir.

Mal rejimi konusu neden ayrı dikkat ister?

Eşler arasındaki edinilmiş mallara katılma rejiminden kaynaklanan alacaklar, boşanmanın mali sonuçlarından ayrı nitelikte değerlendirilebilir. Protokolde “tarafların birbirinden hiçbir hak ve alacağı yoktur” denilmesi; ev, araç, şirket payı, banka birikimi veya katkı payı gibi talepler bakımından geniş sonuçlar doğurabilir.

Taşınmaz devri kararlaştırılıyorsa ada-parsel veya açık adres, tapu bilgisi, devrin zamanı, masraflar, kredi ve ipotek durumu yazılmalıdır. Araç devrinde plaka, şasi bilgisi ve devir tarihi; banka veya altın alacaklarında tutar ve ödeme yöntemi belirlenmelidir. Yalnızca “mallar paylaşıldı” ifadesi uygulamada yeterli olmayabilir.

Ziynet ve ev eşyaları nasıl yazılmalıdır?

Ziynet eşyalarının türü, adedi, ayarı veya bedeli mümkün olduğunca somutlaştırılmalıdır. Eşyaların kimde kaldığı ve teslim edilecekse teslim tarihi belirtilmelidir. Fotoğraf, fatura ve düğün kaydı gibi deliller varsa protokol hazırlanırken göz önünde bulundurulmalıdır.

Protokol imzalandıktan sonra değişiklik yapılabilir mi?

Mahkeme kararından önce taraflar ortak iradeyle protokolü değiştirebilir; hâkim de çocukların veya tarafların menfaati için değişiklik önerebilir. Karar kesinleştikten sonra ise her hüküm aynı şekilde değiştirilemez. Çocukların koşulları ve nafaka gibi bazı konularda şartların değişmesi hâlinde yeni talep gündeme gelebilir; kesin biçimde feragat edilen malvarlığı ve tazminat taleplerinde sonuç farklı olabilir.

Duruşma günü ne olur?

Tarafların kural olarak duruşmaya bizzat katılması ve protokolü serbest iradeleriyle kabul ettiklerini beyan etmesi beklenir. Hâkim kimlik ve irade kontrolü yapar; protokoldeki velayet, nafaka, tazminat ve malvarlığı düzenlemelerini sorabilir. Taraflardan biri boşanmak istemediğini veya protokolü kabul etmediğini bildirirse anlaşmalı boşanma şartları oluşmaz.

Karar sonrası unutulmaması gerekenler

  • Gerekçeli kararın tebliği ve istinaf/feragat işlemleri
  • Kararın kesinleşme şerhi
  • Nüfus kaydına işlenme süreci
  • Tapu, araç veya banka devri için kararlaştırılan işlemler
  • Nafaka ödemesinin banka üzerinden açıklamalı yapılması
  • Çocuk teslimi ve kişisel ilişki takviminin düzenli uygulanması

Sık yapılan hatalar

  • İnternetten alınan örnek protokolü aileye özgü hâle getirmeden imzalamak
  • Mal rejimi, ziynet ve tazminat feragatlerinin kapsamını belirsiz bırakmak
  • Kişisel ilişki günlerini ve teslim saatlerini yazmamak
  • Nafaka artış yöntemini belirtmemek
  • Taşınmaz veya araç devrinde kimlik ve tarih bilgilerini eksik bırakmak

Kısa sorular ve cevaplar

Evlilik bir yıldan kısa sürmüşse anlaşmalı boşanma olur mu?
TMK 166/3 kapsamındaki anlaşmalı boşanma için evliliğin en az bir yıl sürmüş olması gerekir. Diğer boşanma yolları somut olaya göre değerlendirilir.

Tek avukat iki eşi de temsil edebilir mi?
Tarafların menfaatleri çatışabileceğinden temsil ve bağımsız hukuki değerlendirme konusu meslek kuralları çerçevesinde ele alınmalıdır.

Protokolde mal paylaşımı yazmak zorunlu mu?
Anlaşmalı boşanmanın temel şartları içinde her malvarlığı unsurunun mutlaka paylaşılması gerekmeyebilir; ancak düzenlenmeyen veya belirsiz bırakılan konular daha sonra ayrı uyuşmazlığa dönüşebilir.

Resmî kaynak: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu

Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; hukuki danışmanlık veya sonuç garantisi değildir. Aile yapısı, çocukların ihtiyaçları ve malvarlığı koşulları birlikte incelenmeden standart bir protokol kullanılmamalıdır.