Velayet Davasında Çocuğun Görüşü Alınmak Zorunda mı?

Velayet düzenlemesinde belirleyici ölçüt anne veya babanın isteği değil, çocuğun üstün yararıdır. Yaşı ve gelişim düzeyi kendi görüşünü oluşturmasına elverişli olan çocuğun görüşü alınmalı ve karar gerekçesinde değerlendirilmelidir. Ancak çocuk hangi ebeveyni seçerse velayetin otomatik olarak ona verilmesi söz konusu değildir.

İdrak çağı nedir?

Kanunda sabit bir yaş sınırı yoktur. Çocuğun yaşı, zihinsel ve duygusal gelişimi, olayları kavrama kapasitesi ve baskı altında olup olmadığı değerlendirilir. Uygulamada okul çağındaki çocukların görüşüne daha fazla önem verilir; ergenlik dönemindeki çocuğun yerleşmiş tercihi güçlü bir veri sayılır.

Görüş nasıl alınmalıdır?

Çocuğun tarafların çatışmasından korunması gerekir. Görüş, mümkünse pedagog, psikolog veya sosyal çalışmacı eşliğinde; çocuğu yönlendirmeyen, güvenli bir ortamda alınmalıdır. Çocuğa “kimi seçiyorsun?” şeklinde yük bindiren sorular yerine yaşam düzeni, okul, bakım, kardeş ilişkisi ve ebeveynlerle bağları sorulmalıdır.

Çocuğun görüşü bağlayıcı mıdır?

Hayır. Çocuğun isteği, üstün yararın belirlenmesinde önemli delildir. Ancak tercih baskı, ödüllendirme, ebeveyn yabancılaştırması veya gerçekçi olmayan vaatlerle oluşmuşsa mahkeme farklı karar verebilir. Görüşün aksine karar veriliyorsa nedenleri ayrıntılı biçimde açıklanmalıdır.

Fiilî yaşam düzeninin önemi

Çocuğun uzun süredir hangi ebeveyn yanında yaşadığı, okul ve sosyal çevresi, kardeşleriyle ilişkisi ve bakım sürekliliği önemlidir. İstikrarlı düzenin gereksiz yere bozulması çocuğa zarar verebilir. Bununla birlikte mevcut düzen çocuğun fiziksel veya ruhsal gelişimini olumsuz etkiliyorsa değişiklik yapılabilir.

Sosyal inceleme raporu

Uzman raporu velayet kararının tek dayanağı değildir; fakat anne ve babanın yaşam koşulları, çocukla ilişkileri, bakım kapasitesi ve çocuğun görüşünü bütüncül biçimde ortaya koyar. Rapor yüzeysel, çelişkili veya tek görüşmeye dayanıyorsa ek rapor ya da yeni heyet incelemesi istenebilir.

Sonuç

İdrak çağındaki çocuğun dinlenmemesi, özellikle görüşünün sonucu etkileyebileceği dosyalarda eksik inceleme ve bozma nedeni olabilir. Çocuğun tercihi alınmalı, fakat üstün yarar bakımından diğer delillerle birlikte değerlendirilmelidir.