Yayın türü: Makale

Faaliyet alanı: Ticaret Hukuku

Hukukî dayanak: HMK m.219-222; TTK m.5/A, 64, 89 ve devamı

Meta açıklama: Ticari defterlerin ibrazı, HMK m.222, cari hesap, açılış-kapanış onayı, elektronik defter ve ispat.

Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır. Somut dosyada olay tarihi, görev, süre ve güncel mevzuat ayrıca incelenmelidir.

Ticari Defter Delili Neden Önemlidir?

Ticari defterler tacirler arasındaki uyuşmazlıklarda güçlü delil olabilir; ancak usulüne uygun tutulma, onay, kayıtların birbirini doğrulaması ve karşı taraf defterleriyle ilişki ayrı ayrı incelenir. Uygulamada sonuca ulaşmak için maddi olayın kronolojisi, doğru görevli merci, süre başlangıcı ve ispat araçları aynı plan içinde kurulmalıdır.

Usulüne uygun tutma ve onay

Defterlerin sahibi lehine delil olabilmesi için kanuna uygun tutulması, gerekli açılış/kapanış onayları veya elektronik beratların bulunması ve kayıtların birbirini doğrulaması gerekir.

Karşı taraf defterleriyle ilişki

Lehe kayıtların delil gücü, karşı tarafın usulüne uygun defterlerinde aykırı kayıt bulunup bulunmamasına veya ilgili konuda hiç kayıt olmamasına göre belirlenir.

İbrazdan kaçınma

Mahkemece verilen kesin sürede defter veya dayanak belge ibraz edilmezse HMK m.220 ve 222’deki sonuçlar, tarafın delillerini münhasıran defterlere hasredip hasretmediğine göre uygulanır.

Defter ile dayanak belgenin birlikte incelenmesi

Fatura ve cari hesap kaydı hizmetin veya mal tesliminin gerçekleştiğini her durumda tek başına kanıtlamaz; sözleşme, sevk, teslim ve ödeme belgeleriyle doğrulanmalıdır.

Elektronik defterler

E-defter, berat, yevmiye ve kebir kayıtlarının bütünlüğü ile ilgili dönem erişimi uzman mali bilirkişi tarafından denetlenmelidir.

Somut Dosya İçin Uygulama Yol Haritası

1. Kontrol noktası: Taraflar arasında … tarihli sözleşmeye dayalı sürekli ticari ilişki bulunmaktadır.

2. Kontrol noktası: Davacı … hizmet/mal teslimi nedeniyle … TL alacaklı olduğunu fatura, teslim ve cari hesap kayıtlarıyla ileri sürmektedir.

3. Kontrol noktası: Taraflar arasında yazılı cari hesap sözleşmesi/hesap mutabakatı … tarihinde düzenlenmiştir.

4. Kontrol noktası: Davalı borcu inkâr etmekte ancak ilgili dönem ticari defter ve belgelerini ibraz etmemektedir.

5. Kontrol noktası: Davacının e-defter kayıtları usulüne uygun beratlı olup dayanak banka ve teslim belgeleriyle uyumludur.

6. Kontrol noktası: Karşı taraf defterleri üzerinde inceleme yapılmadan uyuşmazlığın çözülmesi mümkün değildir.

Delil ve Dosya Hazırlığı

  • **Ticari defterler ve e-defter beratları:** Belgenin tarihi, kaynağı, aslı ve uyuşmazlığın hangi unsurunu kanıtladığı dosyada açıkça gösterilmelidir.
  • **Cari hesap ekstreleri:** Belgenin tarihi, kaynağı, aslı ve uyuşmazlığın hangi unsurunu kanıtladığı dosyada açıkça gösterilmelidir.
  • **Faturalar ve sevk/teslim belgeleri:** Belgenin tarihi, kaynağı, aslı ve uyuşmazlığın hangi unsurunu kanıtladığı dosyada açıkça gösterilmelidir.
  • **Sözleşme ve siparişler:** Belgenin tarihi, kaynağı, aslı ve uyuşmazlığın hangi unsurunu kanıtladığı dosyada açıkça gösterilmelidir.
  • **Banka ödeme kayıtları:** Belgenin tarihi, kaynağı, aslı ve uyuşmazlığın hangi unsurunu kanıtladığı dosyada açıkça gösterilmelidir.
  • **Vergi beyannameleri ve mutabakatlar:** Belgenin tarihi, kaynağı, aslı ve uyuşmazlığın hangi unsurunu kanıtladığı dosyada açıkça gösterilmelidir.

    • Uygulamada Sık Yapılan Hatalar

  • **Sadece kendi defter kaydına dayanmak:** Bu hata süre kaybına, yanlış hukukî vasfa, eksik incelemeye veya talebin reddine yol açabilir.
  • **Defterlerin tasdik/berat durumunu incelememek:** Bu hata süre kaybına, yanlış hukukî vasfa, eksik incelemeye veya talebin reddine yol açabilir.
  • **Karşı tarafa kesin süre ve sonuçlarını ihtar etmemek:** Bu hata süre kaybına, yanlış hukukî vasfa, eksik incelemeye veya talebin reddine yol açabilir.
  • **Fatura kaydını hizmet ifasının kesin kanıtı saymak:** Bu hata süre kaybına, yanlış hukukî vasfa, eksik incelemeye veya talebin reddine yol açabilir.
  • **Cari hesap sözleşmesinin yazılı olup olmadığını araştırmamak:** Bu hata süre kaybına, yanlış hukukî vasfa, eksik incelemeye veya talebin reddine yol açabilir.

    • Görev, Süre ve Usul Kontrolü

    Uyuşmazlığın dayanağı HMK m.219-222; TTK m.5/A, 64, 89 ve devamı olmakla birlikte, olay tarihi ile dava veya başvuru tarihinde yürürlükte bulunan metin ayrı ayrı kontrol edilmelidir. ADANA NÖBETÇİ ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ’NE nezdinde yapılacak başvuruda görev, yetki, dava şartı, harç, kesin süre ve geçici hukukî koruma talepleri somutlaştırılmalıdır.

    Sık Sorulan Sorular

    Ticari Defter Delili uyuşmazlığında ilk yapılması gereken nedir?

    İlk olarak olay ve tebliğ tarihleri kronolojik sıraya konulmalı, ardından ticari defterler ve e-defter beratları ile diğer temel deliller güvence altına alınmalıdır.

    Bu konuda ispat yükü nasıl belirlenir?

    İspat yükü talep edilen hukukî sonuca göre dağıtılır. İncelenen Yargıtay yaklaşımının özü şudur: Cari hesap ve sözleşme ilişkisi araştırılmalı, karşı taraf defterlerini ibraz etmezse HMK m.220 ve 222’nin sonuçları uygulanmadan karar verilmemelidir.

    Bilirkişi veya teknik inceleme gerekir mi?

    E-defter, berat, yevmiye ve kebir kayıtlarının bütünlüğü ile ilgili dönem erişimi uzman mali bilirkişi tarafından denetlenmelidir. Bu nedenle raporun dayanak verileri ve hesap yöntemi taraflarca denetlenebilmelidir.

    Süreler neden önemlidir?

    Şikâyet, hak düşürücü süre, zamanaşımı ve dava şartı süreleri hukuk alanına göre değişir. Öğrenme, tebliğ ve muacceliyet tarihleri ayrı ayrı belirlenmelidir.

    Sonuç

    Elektronik defter, berat ve güncel TTK/HMK uygulaması ayrıca dikkate alınmalıdır. Başvuru yapılırken yalnız sonuç talebi değil, o sonuca götüren maddi vakıa ve delil zinciri de kurulmalıdır.

    Ahmet Özer Hukuk ve Danışmanlık Bürosu, müvekkillerine ticaret hukuku süreçlerinde Adana'da ticaret hukuku avukatı olarak rehberlik ederek, en iyi sonuçları elde etmelerine yardımcı olmaktadır.

    İlgili İçerikler

    Bilgilendirme Notu

    Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın belgeleri, süreleri ve güncel mevzuat ayrıca değerlendirilmelidir.

    Büro Bilgilendirmesi

    Ahmet Özer Hukuk ve Danışmanlık Bürosu, uygulama rehberi kapsamında ele alınan uyuşmazlıklarda Adana’daki başvuruculara hukuki süreç hakkında bilgilendirme ve temsil hizmeti sunmaktadır.